Slim SieboldHuis

Phillipp Franz von Siebold door Edoardo Chiossone
 

Philipp Franz von Siebold door Edoardo Chiossone

Het kan nog druk worden in het SieboldHuis. De expositie over Utagawa Kunisada (1786-1865) is van wereldklasse. Je hebt niet elke dag de kans om oog in oog staan met een groot ambachtsman. Of eigenlijk meerdere ambachtsmannen, want de zogenaamde Ukiyo-e gaan altijd door vele handen. Het interessante proces achter deze Japanse houtsnijwerken wordt in de tentoonstelling helder uitgelegd.

Kunisada. Drama en Schoonheid is een goede aanleiding om het Japanmuseum te bezoeken. Er zijn echter nog tal van andere redenen. Het SieboldHuis is een centrum van kunst, commercie, internationale betrekkingen en (geschied)wetenschap. En dat allemaal op loopafstand van Leiden Centraal!

De constructie achter het SieboldHuis geeft aan hoe bijzonder het museum is. Het is eigenlijk een vergaande samenwerking tussen Naturalis, Museum Volkenkunde en Universiteit Leiden. Hiernaast zijn in hetzelfde pand ook een Japanse kunstgalerie en een kantoor van zes Japanse universiteiten te vinden. Een handig netwerk van kennis en producten dus. Het gebouw zelf werd ooit bewoond door Phillipp Franz von Siebold, de arts en verzamelaar waaraan het museum zijn naam ontleent.

Postzegel met afbeelding Von Siebold
 

Philipp Franz von Siebold

Philipp Franz von Siebold (1796-1866) was een Duitse arts die tussen 1823 en 1829 werkte op Dejima. Dit eilandje in de haven van Nagasaki was een belangrijke Nederlandse handelspost in de tijd dat Japan verder volledig afgesloten was van de wereld. Alleen de Nederlanders die op Dejima werkten kwamen in contact met de Japanse cultuur. Of mensen in Nederlandse dienst, zoals Von Siebold.

De arts deelde zijn kennis graag met Japanners en behandelde ook mensen. In ruil vroeg hij om Japanse (kunst)voorwerpen en zo bouwde hij een grote collectie op. Naast kunst, verzamelde hij ook planten en dieren. Zijn verzameldrift betekende tevens zijn ondergang. Hij kwam in het bezit van topografische kaarten en werd vervolgens beschuldigd van spionage. Dat was misschien sterk uitgedrukt, maar de paranoïde van de Japanse machthebbers was niet geheel onterecht. De nieuwsgierige Von Siebold hield zich niet aan hun regels. Hij werd in 1829 verbannen en zou pas 30 jaar later terugkeren, toen Japan inmiddels was opengesteld voor het buitenland.

Von Siebold op Deshima door Kawahara Keiga

Von Siebold op Dejima door kunstenaar Kawahara Keiga. Ook Von Siebolds vrouw en kind zijn geportretteerd.

Geestige audiotour

Von Siebold begon dus de collectie waaruit het Japanmuseum nog steeds put. Logisch dat zijn naam op de voorgevel prijkt. Maar het biedt ook voordelen naar het publiek toe. Zijn levensverhaal is spannend en dramatisch - hij liet in 1829 noodgedwongen zijn vrouw en kind achter- en leert de bezoeker snel de geschiedenis van Nederland-Japanse betrekkingen.

Weet je nog niets over Japan? Nou, in Von Siebolds tijd gold dat voor vrijwel iedereen. Zoals hij Nederlanders in de 19e eeuw liet kennismaken met het Aziatische land, zo doet hij dat nu nog. In de audiotour kruipt een acteur in de huid van de arts. Met een deftig Leids accent geeft hij commentaar op 'zijn' verzameling. Niet iedereen waardeert zulke kunstgrepen, maar toegankelijk is het zeker. De persoonlijke benadering werkt goed bij het bekijken van zijn kimono's, opgezette dieren en prachtige tekeningen. In zijn eigen huis bovendien. Kortom, Von Siebold is ook nu nog de juiste gids.

Nederlands huis op Deshima, onbekende artiest

Nederlands huis op Dejima, onbekende artiest

Bundeling van krachten

Het SieboldHuis is geboren uit een samenwerking en kan dat dus zelf ook goed. Dat is ook te zien in de tijdelijke expositie over Kunisada.  De samenstellers hebben werken van privé-verzamelaars en diverse musea bij elkaar gebracht. Zo krijgt de bezoeker een intrigerende dwarsdoorsnede van zijn carrière.

Nationale held Vincent van Gogh was een groot liefhebber van Kunisada en collega Hiroshige. In het Van Gogh Museum staan mensen zich te verdringen voor zijn kopieën van Japanse prenten. Die mensen moeten eens de trein naar Leiden pakken. Ja, het kan nog druk worden in het SieboldHuis. 

Kunisada. Drama en Schoonheid is nog te zien tot 5 maart 2017.

Meer Nederland-Japan

Zoek naar Von Siebold in de digitale collectie van het Tropenmuseum

Het huidige (nagebouwde) Dejima, een Japanse trekpleister

De VPRO ondernam een reis Terug naar Dejima, luister hier naar deel 1 en deel 2.

Bekijk duizenden prenten van Kunisada op Ukiyo-e.org