Snippertje geschiedenis

Postzegelverzamelaar, maart 1954, Willem van de Poll, Nationaal Archief licentie CC-BY.
 

Postzegelverzamelaar, maart 1954, Willem van de Poll, Nationaal Archief licentie CC-BY.

In 2017 wordt de postzegel weer vijf cent duurder. In 2006 betaalde je er 0,39 cent voor, binnenkort het dubbele. Het zal het dalende gebruik van postzegels vast geen halt toeroepen.

Vroeger kon niemand om de postzegel heen. In 1991 gebruikten we naar schatting anderhalf tot twee miljoen postzegels per dag. Bij drukkerij Joh. Enschedé en Zonen rolden toen jaarlijks zeker een half miljard stuks van de pers. Een haast onvoorstelbare hoeveelheid.

Tegenwoordig is het plakken van flinke hoeveelheid postzegels alleen in de kerstperiode echt vaste prik. Incidenteel plak je nog eens een zegel voor een geboorte- of rouwkaart. Maar die momenten zijn schaars. Digitaal frankeren, appen en mailen doen de postzegel de das om.

Missen we het snippertje papier? Het likken aan de gom? Het onbedoeld kleven aan je vinger? Niet echt. Wel is het jammer dat de hoogstaande grafische vormgeving van postzegels uit onze huiskamers verdween. Decennialang stonden de Nederlandse postzegels internationaal hoog aangeschreven. Ze werden ontworpen door een gerenommeerde afdeling van het staatsbedrijf PTT. Na de privatisering in 1989 mocht de dienst blijven bestaan, maar in 2002 viel definitief het doek.

Gelukkig worden de prachtige kunstwerken uit het verleden bewaard door diverse culturele instanties. Die hebben op hun beurt een groot deel van hun collecties gedigitaliseerd. Online kun je uren kijken naar meer dan honderd jaar Nederlandse ontwerpgeschiedenis. Ideaal voor een regenachtige vrije dag. Laat dat postzegelalbum van je grootmoeder maar op zolder liggen!

Museum voor Communicatie

muscom geheugen van nederland (www.hetcitaat.nl)

Het Museum voor Communicatie in Den Haag heeft een gigantische verzameling postzegels gedigitaliseerd. Die is goed te doorzoeken via het Geheugen van Nederland. De leuke en zeer toegankelijke website Postzegelontwerpen.nl biedt nog meer: verhalen, tijdlijnen en veel…heel veel afbeeldingen. Van schets tot zegel.

Alle feitelijke informatie over ontwerpers, technieken en periodes is aanwezig. Het beeld overtreft echter alles. De mogelijkheden die je als gebruiker met de historische zegels hebt, is groot.

Postzegels en de ontwerpen, zoals deze bekende reeks van Jan van Krimpen, kan je verslepen en vergroten.

Samen met PostNL maakte het museum de site Iconen van de post. Ook hier kun je de geschiedenis van Nederland aan je voorbij zien trekken. Zowel qua historische onderwerpen als qua vormgeving. Leuk is de mogelijkheid om achtergrondinfo te downloaden als pdf.

Het Wim Crouwel Instituut

Een andere goede bron is de website van het Wim Crouwel Instituut. Daar is veel materiaal te zien van de ontwerpers die werkten voor de Dienst Esthetische Vormgeving van de PTT, zoals grote namen Dick Elffers, Jurriaan Schrofer en Otto Treumann.

Envelop met zegels van Otto Treumann, collectie NAGO. Klik hier voor een grote weergave van Treumanns 'Nederland verstandig met energie'-zegel

Propaganda per zegel

Postzegels zijn een manier van een samenleving om een verhaal naar buiten te brengen. Goed gedrag aanmoedigen, herinneringen ophalen, nationale helden creëren. Propaganda op een paar vierkante centimeter zou je kunnen zeggen.

Oorlogshelden en het koningshuis werden jarenlang per post gepromoot. Hetzelfde gold voor naastenliefde en milieubewustzijn.

Diverse internationale wetenschappers bogen zich over postzegels en hun relatie met heersende opvattingen en ideologieën. Zoals Michael Kevane over postzegels in Sudan en Burkina Faso (pdf), Jack Child over Latijns-Amerika (pdf) en Robin Gates Elliott over postzegels in Oost-Europa na de val van de Sovjet-Unie (pdf).

Nederlandse historici hebben genoeg (digitale) bronnen om hetzelfde te doen met de thematiek van onze vaderlandse postzegels.

Meer postzegelerfgoed

Het Citaat postzegel